КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН БАНК ТУТУМУНУН МААЛЫМАТТЫК КООПСУЗДУГУНУН НЕГИЗГИ КӨЙГӨЙЛӨРҮ ЖАНА АЛАРДЫ ЧЕЧҮҮ ЖОЛДОРУ

Авторлор

И.К. Манапбаев Кыргыз Республикасынын Эл аралык университети
М.И. Манапбаев Кыргыз Республикасынын Эл аралык университети

##semicolon##

Кыргыз Республикасынын банк тутуму##common.commaListSeparator## маалыматтык коопсуздук##common.commaListSeparator## антифрод##common.commaListSeparator## аралыктан тейлөө##common.commaListSeparator## ачык API##common.commaListSeparator## санарип сом##common.commaListSeparator## төлөм инфраструктурасы##common.commaListSeparator## кибертуруктуулук

Аннотация

Бул макалада Кыргыз Республикасынын банк тутумунун маалыматтык коопсуздук көйгөйлөрү каралды. Иште финансылык кызматтарды кеңири санариптештирүү шартында бул чөйрөдө маалыматтык коопсуздукту камсыз кылуунун актуалдуу көйгөйлөрү талданды. Негизги киберкоркунучтар, төлөм инфраструктурасынын (атап айтканда, улуттук «Элкарт» системасынын) аялуу жактары жана жөнгө салуудагы кыйынчылыктар каралат. Адам факторун жана тармактык IT-адистердин жетишсиздигин талдоого өзгөчө көңүл бурулду.

Коргоо системаларын модернизациялоонун комплекстүү ыкмасы сунушталды, ал алдыңкы шифрлөө технологияларын киргизүүнү, тобокелдиктерди башкарууну өнүктүрүүнү жана ченемдик-укуктук базаны өркүндөтүүнү камтыйт. Актуалдуу маалыматтардын негизинде өлкөнүн банк системаларынын маалыматтык коопсуздугун камсыз кылуу жаатындагы учурдагы көйгөйлөр талданды. Изилдөөлөрдүн натыйжасында бул көйгөйлөрдү чечүү боюнча айрым сунуштар берилди.

Ошондой эле Кыргыз Республикасынын экономикасынын банк секторунун маалыматтык коопсуздугун комплекстүү камсыз кылуу өлкөнүн финансылык туруктуулугу үчүн өзгөчө мааниге ээ деген тыянак чыгарылды.

##submission.citations##

1. Тенденции развития банковского сектора Кыргызской Республики (по состоянию на 31 января 2026 года). Национальный банк Кыргызской Республики, 16.03.2026. https://www.nbkr.kg/index1.jsp?item=80&lang=RUS

2. Официальные материалы НБКР с данными о QR-инфраструктуре и платежах через основного оператора взаимодействия за IV квартал 2025 года. Национальный банк Кыргызской Республики, январь 2026 г. https://www.nbkr.kg/DOC/11052026/000000000067188.pdf

3. Официальные материалы НБКР с данными о QR-инфраструктуре и платежах через основного оператора взаимодействия за III квартал 2025 года. Национальный банк Кыргызской Республики, октябрь 2025 г. https://www.nbkr.kg/contout.jsp?item=2145&lang=RUS&material=128586

4. Положение о минимальных требованиях по предоставлению удаленного/дистанционного обслуживания в Кыргызской Республике (в актуальной редакции по состоянию на 2026 г.). Национальный банк Кыргызской Республики.

5. Изменения в Положение о дистанционном обслуживании, включая требования по информированию пользователей и применению электронной подписи. Национальный банк Кыргызской Республики, редакция от 21.01.2026.

6. Положение о минимальных требованиях по управлению операционным риском в коммерческих банках Кыргызской Республики (в редакции после 26.09.2025). Национальный банк Кыргызской Республики.

7. Нормы об антифроде в системе управления операционным риском и несанкционированных операциях. Национальный банк Кыргызской Республики, 2025-2026 гг.

8. Положение о требованиях по обеспечению информационной безопасности операторов платежных систем и платежных организаций. Национальный банк Кыргызской Республики, редакция от 22.05.2024.

9. Положение о регулировании доступа к финансовым услугам через финансовые платформы (маркетплейс) с использованием открытых программных интерфейсов в Кыргызской Республике. Национальный банк Кыргызской Республики, редакция от 26.12.2025.

10. Порядок предоставления услуг, связанных с виртуальными активами. Национальный банк Кыргызской Республики, 12.02.2026.

11. Конституционный закон Кыргызской Республики «О Национальном банке Кыргызской Республики» (с учетом норм о цифровом соме). ЦБД Минюста КР.

12. Закон Кыргызской Республики «О банках и банковской деятельности». ЦБД Минюста КР.

13. Закон Кыргызской Республики «О платежной системе Кыргызской Республики». ЦБД Минюста КР.

14. Закон Кыргызской Республики «Об информации персонального характера». ЦБД Минюста КР.

15. Закон Кыргызской Республики «О кибербезопасности Кыргызской Республики». ЦБД Минюста КР.

16. Требования к созданию систем кибербезопасности объектов критической информационной инфраструктуры и порядок аудита кибербезопасности. ЦБД Минюста КР.

17. ОТЧЕТ о состоянии платежной системы Кыргызской Республики за I квартал 2025 года. Национальный банк Кыргызской Республики. https://www.nbkr.kg/DOC/26092025/000000000065685.pdf

18. ОТЧЕТ о состоянии платежной системы Кыргызской Республики за II квартал 2025 года. Национальный банк Кыргызской Республики. https://nbkr.kg/DOC/27082025/000000000065444.pdf

19. Манапбаев И.К. Усовершенствование методов ценовой и неценовой конкуренции на рынке банковских услуг / Манапбаев И.К., Суркеев Б.Т. // Вестник Международного Университета Кыргызстана. — 2025. — № 2-1 (59). — С. 230-234.

20. Манапбаев И.К. Современное состояние банковской системы Кыргызской Республики в условиях цифровизации: трансформация рисков информационной безопасности / Манапбаев И.К., Манапбаев М. И. // Проблемы автоматики и управления. — 2026. — № 1 (55). — С. 113-118.